روند تغییر متغیرهای جانشین برای ابعاد سه گانه توسعه انسانی

متغییرهای ابعاد توسعه

روش قدیم

روش جدید

زندگی طولانی و سالم

امید زندگی در بدو تولد

امید زندگی در بدو تولد

برخورداری از دانش

نرخ باسوادی

نرخ ثبت نام در مدرسه

میانگین سالهای تحصیل

سالهای مورد انتظار تحصیل

معاش مناسب و معقول

سرانه  GDP(PPPS)

سرانه GNI (PPPS)

  جایگاه شاخص توسعه انسانی ایران در جهان

به منظور بررسی جایگاه ایران در جهان، شاخص توسعه انسانی در جدول(2) وضعیت شاخص یاد شده طی سالهای 2010 تا 2018 ارائه شده است. مطابق جدول(1) جایگاه ایران طی 9 سال در شاخص توسعه انسانی روند صعودی داشته است در مقایسه با کشورهای رشد بالا، متوسط و توسعه انسانی کم به مراتب از جایگاه بالای برخوردار است که نشان دهنده این است برنامه‌های کشور در راستای شاخص توسعه انسانی مؤثر بوده و توانسته است نسبت به سایر کشورها همواره روند صعودی داشته باشد.

جدول(2): روند شاخص توسعه انسانی ایران در مقایسه  با گروه‌ها و مناطقی از جهان طی سالهای 2019-2010

کشور

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

 ایران (جمهوری اسلامی)

0.756

0.767

0.782

0.785

0.788

0.789

0.799

0.799

0.797

0.783

گروه‌های   HDI

رشد بسیار بالای انسانی

0.866

0.871

0.874

0.878

0.882

0.886

0.888

0.89

0.892

0.898

رشد انسانی بالا

0.706

0.713

0.72

0.727

0.733

0.738

0.743

0.746

0.75

0.753

رشد انسانی متوسط

0.575

0.584

0.593

0.599

0.608

0.616

0.625

0.63

0.634

0.631

توسعه انسانی کم

0.473

0.479

0.484

0.49

0.496

0.499

0.501

0.505

0.507

0.513

 

مناطق

کشورهای عربی

0.676

0.681

0.687

0.688

0.691

0.695

0.699

701/0

0.703

0.705

آسیای جنوبی

0.585

0.593

0.601

0.607

0.617

0.624

0.634

0.639

0.642

0.641

کشورهای در حال توسعه

0.642

0.65

0.657

0.663

0.669

0.674

0.68

0.683

0.686

.689

کشورهای کمتر توسعه یافته

0.485

0.493

0.499

0.504

0.51

0.516

0.52

0.525

0.528

0.538

سازمان همکاری اقتصادی و توسعه

0.873

0.877

0.879

0.883

0.886

0.889

0.892

0.894

0.895

0.9

جهان

0.697

0.703

0.708

0.713

0.718

0.722

0.727

0.729

0.731

0.737

منبع: http://hdr.undp.org/en/data

مطابق با جدول(2)، روند شاخص توسعه انسانی ایران در مقایسه با سایر کشورها نشان می‌دهد کشور ایران نسبت به سایرکشورهای با رشد انسانی بالا، متوسط و کم شاخص توسعه انسانی در جایگاه بالایی برخوردار است همچنین نسبت به مناطق نشان می‌دهد کشور ایران نسبت به کشورهای عربی، آسیای جنوبی، کشورهای در حال توسعه در جایگاه بالایی قرار دارد لیکن در مقایسه با منطقه سازمان همکاری اقتصادی و توسعه در جایگاه پایینی قرار دارد.

 جدول(3): روند رتبه HDI  ایران در مقایسه  با تعداد کشورها  طی سالهای 2019-2010

رتبه ایران HDR

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

73

70

66

67

68

69

61

80

65

70

تعداد کشورها

181

188

188

188

188

188

188

189

189

189

منبع: http://hdr.undp.org/en/data

 

همچنین مطابق با جدول(3) ایران در سال 2019 در بین 189 کشوری که در گزارش توسعه انسانی رتبه‌بندی شده‌اند، رتبه 70  را کسب نموده است. روند رتبه بندی ایران نسبت به ده سال گذشته روند نسبتاً ثابتی داشته است.

 

2.4 جایگاه ایران در بین کشورهای سند چشم‌انداز

در جدول(3) جایگاه ایران با کشورهای سند چشم‌انداز در شاخص توسعه انسانی طی روند ده ساله نشان می‌دهد. همانطور که در جدول(3) ملاحظه می‌گردد، در بین 20 کشور که در شاخص توسعه انسانی در سال 2019 تحت بررسی قرار گرفته‌اند، رتبه ایران در سال 2019، در جایگاه هشتم قرار دارد. ملاحظه می‌گردد که طی سالهای اخیر رتبه ایران در بین کشورها تنزل یافته است.

ایران در رده‌بندی سال 2019 پایین تر از کشورهایی نظیر گرجستان، کویت و صربستان در رده هفتادم و بالاتر از کشورهای مکزیک، اوکراین، برزیل و چین قرار دارد. شاخص توسعه یافتگی ایران ۰.۷۸۳ واحد و متوسط امید به زندگی در آن ۷۶.۷ سال عنوان شده است.

 

جدول(3): جایگاه ایران در شاخص توسعه انسانی با کشورهای همسایه، طی سالهای 2019-2010

رتبه HDI

کشور

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

169

 افغانستان

0.472

0.477

0.489

0.496

0.5

0.5

0.502

0.506

0.509

0.511

81

 ارمنستان

0.747

0.751

0.756

0.762

0.764

0.768

0.766

0.769

0.771

0.776

88

 آذربایجان

0.726

0.727

0.73

0.735

0.74

0.744

0.751

0.754

0.754

0.756

42

 بحرین

0.8

0.801

0.808

0.815

0.82

0.848

0.853

0.854

0.852

0.852

70

 ایران

0.742

0.753

0.768

0.771

0.774

0.774

0.784

0.787

0.785

0.783

123

 عراق

0.636

0.642

0.646

0.646

0.645

0.649

0.656

0.667

0.671

0.674

102

 اردن

0.737

0.734

0.735

0.729

0.729

0.73

0.729

0.726

0.728

0.729

51

 قزاقستان

0.764

0.772

0.782

0.791

0.798

0.806

0.808

0.815

0.819

0.825

64

 کویت

0.788

0.792

0.796

0.793

0.796

0.801

0.804

0.805

0.807

0.806

120

 قرقیزستان

0.662

0.664

0.674

0.68

0.686

0.69

0.691

0.944

0.696

0.697

99

 مغولستان

0.696

0.71

0.718

0.727

0.732

0.735

0.729

0.728

0.735

0.737

60

 عمان

0.782

0.782

0.791

0.799

0.802

0.814

0.815

0.819

0.813

0.813

154

 پاکستان

0.512

0.516

0.519

0.523

0.53

0.536

0.542

0.55

0.552

0.557

115

 فلسطین

0.684

0.692

0.698

0.695

0.697

701/0

0.704

0.706

0.708

0.708

45

 قطر

0.834

0.84

0.854

0.842

0.835

0.839

0.845

0.848

0.845

0.848

40

 عربستان سعودی

0.809

0.823

0.835

0.845

0.852

0.859

0.859

0.852

0.854

0.854

151

 سوریه

0.672

0.678

0.664

0.596

0.556

0.537

0.528

0.564

0.563

0.567

125

 تاجیکستان

0.638

0.636

0.643

0.653

0.652

0.652

0.653

0.657

0.661

0.668

111

 ترکمنستان

0.666

0.673

0.679

0.685

0.689

0.944

0.699

701/0

0.71

0.715

31

 امارات

0.82

0.826

0.832

0.838

0.847

0.859

0.864

0.881

0.889

0.89

106

 ازبکستان

0.669

0.676

0.685

0.692

0.696

701/0

0.705

0.713

0.717

0.72

179

 یمن

0.506

0.506

0.504

0.509

0.502

0.483

0.474

0.467

0.468

0.47

منبع: http://hdr.undp.org/en/data

 

جدول(4): جایگاه ایران در شاخص  GNI با کشورهای همسایه، طی سالهای 2019-2010

به HDI

کشور

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

169

 افغانستان

1917

2014

2165

2230

2214

2128

2135

2230

2217

2229

81

 ارمنستان

9753

10078

10831

11353

11520

11774

11570

12543

12895

13894

88

 آذربایجان

13509

13012

13295

13992

14516

14441

13434

13513

13598

13784

42

 بحرین

40353

37769

43387

44951

45631

45634

45484

44966

43671

42522

70

 ایران

13813

14011

12897

12712

13079

12730

14246

14563

13617

12447

123

 عراق

9275

9514

10517

10798

10382

10485

11589

10891

10581

10801

102

 اردن

11039

10725

10390

10170

10001

9856

9790

9791

9807

9858

51

 قزاقستان

17976

18264

19217

21069

21753

23137

22005

22158

22172

22857

64

 کویت

65119

67051

68824

66177

63974

62106

62892

59255

59333

58590

120

 قرقیزستان

3890

3867

4160

4380

4540

4633

4659

4803

4980

4864

92

 لبنان

19249

18628

17962

17433

16792

16119

15831

15942

15519

14655

99

 مغولستان

6948

7965

8805

9882

10181

10231

10122

9719

10763

10839

60

 عمان

33452

29716

30385

30159

28541

29399

29257

27885

26593

25944

154

 پاکستان

4054

4104

4182

4275

4403

4534

4691

4821

4992

5005

115

 فلسطین

5310

5848

6102

6169

6140

6321

6507

6545

6582

6417

45

 قطر

91652

95725

94312

93902

93663

95634

95517

94820

94265

92418

40

عربستان سعودی

44723

47852

48932

48894

49392

50125

49683

48044

48094

47495

151

  سوریه

10865

12103

8038

5110

3147

2526

2093

3833

3508

3613

125

 تاجیکستان

3052

2924

3200

3753

3684

3643

3523

3614

3784

3954

31

 امارات

54911

56153

57447

60007

62500

65529

66881

67668

67195

67462

ازبکستان

0.669

0.676

0.685

0.692

0.696

0.701

0.705

0.713

0.717

0.720

179

 یمن

4304

3493

3600

3607

3137

2195

1846

1620

1564

1594

منبع: http://hdr.undp.org/en/data

 

براساس اطلاعات UNDP، درآمد سرانه کشورها براساس دو روش قابل بحث و مقایسه است؛ اولی سرانه تولید ناخالص داخلی است که ارزش کل بازار برای تمامی کالاها و خدمات یک کشور در یک بازه زمانی مشخص تقسیم بر جمعیت آن کشور است و دومی نیز سرانه تولید ناخالص داخلی بر حسب برابری قدرت خرید( Purchasing (Power Parity  یا به‌طور خلاصه «ppp» است. براساس این شاخص، اگر یک همبرگر در لندن معادل 2 پوند و در نیویورک معادل 4 دلار فروخته می‌شود، این به‌معنی یک نرخ ارز PPP یک پوند به دو دلار است. در مثال دیگری اگر اقتصاد چین و آمریکا را در نظر بگیرید، با 1.66 دلار می‌توان در چین یک قرص نان خرید اما همان نان در آمریکا 2.39 دلار قیمت دارد. درواقع اگر فقط نان را در نظر بگیریم، قدرت خرید فردی که در چین ۱۶ دلار در ماه درآمد دارد، معادل قدرت خرید فردی است که در آمریکا ۲۳ دلار در ماه درآمد دارد.  

در این زمینه بررسی گزارش UNDP ، سرانه تولید ناخالص داخلی ایران به روش PPP در سال 2019 معادل 12 هزار و 447 دلار بوده که این میزان قدرت خرید ایرانی‌ها را در رتبه هفتاد و در مقایسه با 22 کشور همسایه در رتبه هشتم قرار داده است به‌عبارت دیگر، اگر شهروندان کشورهای مختلف و 22 کشور همسایه به‌ترتیب ثروتمندترین در یک صف حراج یک کالا بایستند، ایرانی‌ها به ترتیب هفتادمین و هشتمین نفر به‌لحاظ توانایی خرید خواهند بود. بنابراین اگرچه درآمد ایرانی‌ها نسبتا پایین است، اما قدرت خرید ایرانی‌ها در مقایسه با 189 کشور بررسی شده در سال 2019  و کشورهای همسایه بررسی شده، علی‌رغم تحریم ظالمانه ایران درسال 2019 به مراتب در جایگاه بهتری قرار دارد.

 

 جدول(5) : جایگاه ایران در شاخص  امید به زندگی با کشورهای همسایه، طی سالهای 2019-2010

HDI

کشور

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

169

 افغانستان

0.631

0.639

0.647

0.654

0.661

0.667

0.673

0.679

0.684

0.69

81

 ارمنستان

0.82

0.824

0.828

0.832

0.835

0.838

0.841

0.843

0.845

0.848

88

 آذربایجان

0.784

0.788

0.792

0.796

0.8

0.804

0.808

0.811

0.813

0.816

42

 بحرین

0.862

0.865

0.867

0.869

0.871

0.873

0.875

0.877

0.879

0.881

70

 ایران

0.829

0.836

0.843

0.849

0.854

0.858

0.862

0.866

0.869

0.872

123

 عراق

0.747

0.752

0.756

0.761

0.765

0.768

0.771

0.774

0.776

0.778

102

 اردن

0.822

0.824

0.827

0.828

0.83

0.832

0.834

0.835

0.837

0.839

51

 قزاقستان

0.729

0.739

0.751

0.764

0.777

0.79

0.801

0.811

0.819

0.825

64

 کویت

0.836

0.839

0.842

0.844

0.846

0.848

0.85

0.851

0.852

0.854

120

 قرقیزستان

0.752

0.76

0.767

0.774

0.779

0.783

0.785

0.788

0.79

0.792

92

 لبنان

0.898

0.9

0.902

0.903

0.904

0.904

905/0

905/0

0.906

0.907

99

 مغولستان

0.729

0.736

0.742

0.747

0.752

0.756

0.759

0.762

0.764

0.767

60

 عمان

0.857

0.86

0.864

0.868

0.871

0.875

0.879

0.883

0.887

0.89

154

 پاکستان

0.696

701/0

0.705

0.71

0.713

0.717

0.72

0.722

0.725

0.727

115

 فلسطین

0.812

0.814

0.816

0.818

0.82

0.822

0.824

0.827

0.829

0.832

45

 قطر

0.909

0.912

0.914

0.916

0.918

0.919

0.921

0.923

0.925

0.927

40

 عربستان

0.83

0.832

0.835

0.837

0.839

0.841

0.842

0.844

0.846

0.848

151

 سوریه

0.802

0.789

0.778

0.77

0.766

0.768

0.774

0.784

0.797

0.811

125

 تاجیکستان

0.75

0.755

0.759

0.763

0.767

0.771

0.775

0.779

0.783

0.786

111

 ترکمنستان

0.718

0.722

0.726

0.729

0.732

0.734

0.736

0.738

0.74

0.741

31

 امارات

0.867

0.87

0.872

0.875

0.878

0.881

0.884

0.887

0.889

0.892

106

 ازبکستان

0.764

0.768

0.772

0.776

0.78

0.784

0.787

0.791

0.793

0.796

179

 یمن

701/0

0.704

0.706

0.708

0.709

0.709

0.709

0.709

0.709

0.71

منبع: http://hdr.undp.org/en/data

 

در جدول گزارش UNDP ، شاخص امید به زندگی در سال 2019 ، 0.872 بوده که در این شاخص در رتبه هفتاد و در مقایسه با 22 کشور همسایه در رتبه هشتم قرار دارد. بنابراین اگرچه شاخص امید به زندگی ایرانی‌ها نسبتا پایین است، اما امید به زندگی ایرانی‌ها در مقایسه با 189 کشور بررسی شده در سال 2019  و کشورهای همسایه بررسی شده، در جایگاه بهتری قرار دارد و بیانگر این است ایران در شاخص امید به زندگی طی دوره ده ساله موفق عمل کرده و رشد قابل توجهی داشته است.

 

 

 

 

جدول(6) : شاخص ایران در شاخص  تحصیلات (آموزش) با کشورهای همسایه، طی سالهای 2019-2010

رتبه HDI

کشور

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

169

 افغانستان

3.2

3.3

3.4

3.5

3.5

3.6

3.6

3.8

3.9

3.9

81

 ارمنستان

11.1

11.2

11.3

11.4

11.5

11.7

11.5

11.3

11.3

11.3

88

 آذربایجان

10.5

10.5

10.5

10.5

10.5

10.5

10.5

10.6

10.6

10.6

42

 بحرین

8.4

8.6

8.8

9

9.1

9.3

9.4

9.4

9.4

9.5

70

 ایران

9

9.2

9.5

9.8

9.8

9.9

10

10

10.2

10.3

123

 عراق

6.4

6.6

6.6

6.6

6.6

6.8

6.9

7

7.3

7.3

102

 اردن

9.8

9.9

9.9

9.9

10.1

10.3

10.4

10.4

10.5

10.5

51

 قزاقستان

11.4

11.5

11.5

11.6

11.7

11.7

11.7

11.8

11.8

11.9

64

 کویت

6.8

7

7.3

6.7

6.9

7.1

7.2

7.3

7.3

7.3

120

 قرقیزستان

10.6

10.6

10.7

10.7

10.8

10.9

10.9

10.9

10.9

11.1

92

 لبنان

7.9

8

8.1

8.3

8.4

8.5

8.6

8.7

8.7

8.7

99

 مغولستان

9.5

9.8

9.9

9.9

10

10.1

10.1

10.2

10.2

10.3

60

 عمان

7.9

8.3

8.6

8.9

9.3

9.5

9.6

9.7

9.7

9.7

154

 پاکستان

4.7

4.8

4.8

4.9

5.1

5.1

5.1

5.1

5.2

5.2

115

 فلسطین

8.5

8.7

9

8.9

8.9

9

9.1

9.1

9.1

9.2

45

 قطر

8.4

8.7

9.2

9.9

9.8

9.7

9.7

9.7

9.7

9.7

40

 عربستان

8.9

9.1

9.4

9.5

9.5

9.8

9.9

10.1

10.2

10.2

151

 سوریه

6.3

6.3

6.3

6.3

5.6

5.1

5.1

5.1

5.1

5.1

125

 تاجیکستان

10.9

10.8

10.7

10.7

10.6

10.5

10.5

10.6

10.7

10.7

111

 ترکمنستان

9.9

9.9

9.8

9.8

9.8

9.8

9.8

9.8

10.3

10.3

31

 امارات

9.9

10

10.2

10.3

10.5

10.6

10.9

12.1

12.1

12.1

106

 ازبکستان

10.7

10.9

11.1

11.3

11.3

11.4

11.4

11.7

11.8

11.8

179

 یمن

2.6

2.8

3

3

3

3

3

3

3.2

3.2

منبع: http://hdr.undp.org/en/data

 

در جدول گزارش UNDP ، شاخص تحصیلات (آموزش) در سال 2019 ، 10.3 بوده که در این شاخص در رتبه هفتاد و در مقایسه با 22 کشور همسایه در رتبه هشتم قرار دارد. بنابراین اگرچه شاخص تحصیلات(آموزش) ایرانی‌ها نسبتا پایین است، اما سطح آموزش ایرانی‌ها در مقایسه با 189 کشور بررسی شده در سال 2019  و کشورهای همسایه بررسی شده، در جایگاه بهتری قرار دارد و بیانگر این است که ایران در شاخص آموزش طی دوره ده ساله موفق عمل کرده و رشد قابل توجهی داشته است.

2.5 شاخص‌های پایه توسعه انسانی ایران:

ایران در سال 2019 در بین 189 کشوری که در گزارش توسعه انسانی رتبه‌بندی شده‌اند، رتبه 73  را کسب نموده است. رتبه ایران طی ده سال گذشته از رتبه 73 در سال 2010 به رتبه 70 در سال 2019 تغییر  کرده است و این نشان‌دهنده شتاب توسعه انسانی در ایران است.

جدول(7): روند شاخص توسعه انسانی و شاخص‌های پایه ایران از سال 2019-2010

ایران

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

رتبه  HDR

73

70

66

67

68

69

61

80

65

70

مقدار HDR

0.707

0.707

0.782

0.785

0.788

0.789

0.799

0.799

0.797

0.783

شاخص امید به زندگی

0.829

0.836

0.843

0.849

0.854

0.858

0.862

0.866

0.869

0.872

شاخص میانگین سالهای آموزش

9

9.2

9.5

9.8

9.8

9.9

10

10

10.2

10.3

شاخص GNI

13813

14011

12897

12712

13079

12730

14246

14563

13617

12447

منمنبع: http://hdr.undp.org/en/data

مطابق با جدول(7) مقدار شاخص توسعه انسانی طی ده سال اخیر روند افزایشی داشته است به‌طوریکه مقدار HDR از 0.707 در سال 2010 به 0.783 در سال 2019 رسیده است .

شاخص امید به زندگی ایران طی ده سال اخیر روند افزایشی داشته است به طوریکه این شاخص از 0.829 در سال 2010 به 0.872 در سال 2019 رسیده است.

شاخص GNI ایران طی ده سال اخیر نشان می‌دهد این شاخص تا سال 2017 روند افزایشی داشته است اما در سال 2019 روند کاهشی پیدا کرده است که علت این امر تحریم ظالمانه ایران درسال 2019 است.

شاخص تحصیلات (آموزش) ایران طی ده سال اخیر روند افزایشی داشته است به طوریکه این شاخص از 9 در سال 2010 به 10.3 در سال 2019 رسیده است.

2.7 جمع‌بندی: 

با توجه به بررسی‌های انجام گرفته شده در این گزارش، افزایش اقبال عمومی در سطح جهانی به مسئله توسعه انسانی بیش از پیش در دستور کار کشورها قرار گرفته است که این موضوع از افزایش تعداد کشورها در رتبه‌بندی و افزایش شاخص توسعه انسانی در کشورهای مطرح شده در این گزارش مشاهده می‌شود.

روند شاخص توسعه انسانی ایران در مقایسه با گروه ها نشان می‌دهد کشور ایران نسبت به گروه‌های رشد انسانی بالا، متوسط و کم شاخص توسعه انسانی از جایگاه بالایی برخوردار است همچنین نسبت به مناطق نشان می‌دهد کشور ایران نسبت به کشورهای عربی، آسیای جنوبی، کشورهای در حال توسعه در جایگاه بالایی قراردارد اما نسبت به منطقه سازمان همکاری اقتصادی و توسعه در جایگاه پایینی قرار دارد.

ایران در رده‌بندی سال 2019 پایین تر از کشورهایی نظیر گرجستان، کویت و صربستان در رده هفتادم و بالاتر از کشورهای مکزیک، اوکراین، برزیل و چین قرار دارد. شاخص توسعه یافتگی ایران ۰.۷۸۳ واحد و متوسط امید به زندگی در آن ۷۶.۷ سال عنوان شده است

مقدار شاخص توسعه انسانی طی ده سال اخیر روند افزایشی داشته است به‌طوریکه مقدار HDR از 0.707 در سال 2010 به 0.783 در سال 2019 رسیده است .

شاخص امید به زندگی ایران طی ده سال اخیر روند افزایشی داشته است به طوریکه این شاخص از 0.829 در سال 2010 به 0.872 در سال 2019 رسیده است.

شاخص GNI  ایران طی ده سال اخیر نشان می‌دهد این شاخص تا سال 2017 روند افزایشی داشته است اما در سال 2019 روند کاهشی پیدا کرده است که علت این امر تحریم ظالمانه ایران درسال 2019 است.

شاخص تحصیلات (آموزش) ایران طی ده سال اخیر روند افزایشی داشته است به طوریکه این شاخص از 9 در سال 2010 به 10.3 در سال 2019 رسیده است.

تعداد افراد تحت پوشش سازمان بهزیستی کشور (به نفر)